परि विक्रमको कडा प्रश्न: डोकोमा नागरिक, हेलिकप्टरमा मुख्यमन्त्री—नबिल बैंकका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत मनोज ज्ञवाली ले किन प्रश्न गर्ने नेपालीहरूलाई ‘ननसेन्स’ ?

(Pari Vikram को Facebook पोस्टबाट उद्धृत)

काठमाडौं — मुख्यमन्त्रीको हेलिकप्टर पिकनिकबारे उठेको सामान्य प्रश्नले यतिबेला असामान्य बहस जन्माएको छ। प्रश्नको केन्द्रमा केवल हेलिकप्टर यात्रा छैन, त्यसपछि देखिएको सत्ता–समर्थक आक्रोश, घमण्ड र गरिबीप्रतिको दृष्टिकोण नै मूल विषय बनेको छ।

मुख्यमन्त्रीको यात्रामाथि प्रश्न उठेपछि चर्चित सीईओ मनोज ज्ञवाली सार्वजनिक रूपमा झोकिएको देखिन्छन्। सिराइचुली होटलमा पत्रकार र आलोचकहरूप्रति “ननसेन्स, काम छैन तिमीहरूलाई?” भन्दै गाली गरेको भनिएको घटनाले सामाजिक सञ्जाल तताएको छ। यसअघि जगदीश खरेलको हातमा देखिएको रोलेक्स घडीमाथि उठेको प्रश्नले पनि ज्ञवाली असन्तुष्ट बनेको चर्चा चलेको थियो।

यही क्रममा सार्वजनिक भएको एक भिडियोमा मनोज ज्ञवालीले “नेपालीहरू गरिब हुनु माइन्डसेटको कारण हो” भन्ने अभिव्यक्ति दिएपछि बहस झन् गहिरिएको छ। तर सामाजिक सञ्जालमा उठेको प्रश्न सरल छ—के गरिबी केवल व्यक्तिको सोच, अल्छीपन वा हिम्मतको अभावको परिणाम मात्र हो?

देशका अधिकांश नागरिकहरू महिनामा कैयौँ लाख तलब खाने अवसर पाउँदैनन्। आफ्नै बैंकका कर्मचारीहरूको अवस्था हेर्दा यो यथार्थ स्पष्ट देखिन्छ। व्यापार वा व्यवसाय गर्ने सबै विनोद चौधरी वा चन्द्र ढकाल बन्न सक्दैनन्। केही वर्षअघि घटेको प्रेम प्रसाद आचार्यको घटनाले पनि संरचनात्मक असमानताको पीडा समाजमा अझै बाँकी रहेको संकेत गर्छ।

विश्लेषकहरू भन्छन्—गरिबी कुनै एक व्यक्तिको कमजोरी होइन। उत्पादनका साधनमा पहुँच, सामाजिक पूँजी, राज्यले लामो समयदेखि अपनाउँदै आएको नीतिगत संरचना, र पुस्तौँदेखिको अवसरको असमानता—यी सबैको समष्टि नै गरिबी हो। ती अवरोध पार गरेर अगाडि आएका केही व्यक्ति अपवाद हुन्, नियम होइनन्।

यस्तो देशमा, जहाँ स्ट्रेचर नपाएर डोकोमै बिरामी बोकेर अस्पताल लैजानुपर्छ र बाटोमै सुत्केरी हुनुपर्ने अवस्था छ, त्यही देशको मुख्यमन्त्रीले पिकनिकका लागि हेलिकप्टर प्रयोग गर्नु कसरी जायज ठहरिन्छ? अझ त्यसबारे प्रश्न सोध्दा ‘ननसेन्स’ भन्ने प्रतिक्रिया आउनु लोकतान्त्रिक संस्कृतिमाथि नै प्रश्न हो।

सत्तामा पुग्नेहरूले संरचनात्मक लाभांशका अधिकांश फाइदा उपयोग गरेर माइक पाउँछन्। तर माइक पाउनेबित्तिकै प्रश्न गर्ने समाजलाई हेप्नु खतरनाक संकेत हो। इतिहासले देखाइसकेको छ—धनी र गरिबबीचको बढ्दो दूरी, असमानता र वाहियात ‘फ्लेक्स’ ले अन्ततः असन्तोष र विद्रोह जन्माउँछ। त्यसलाई गालीले होइन, जिम्मेवार राज्य नीतिले मात्र कम गर्न सकिन्छ।