साना उद्यमशीलताबाट सुरु हुने देश विकास – राज कर्की

देश विकास भन्नासाथ हाम्रो मानसपटलमा ठूला–ठूला पुल, अग्ला भवन, विशाल जलविद्युत् आयोजना, अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल, द्रुतमार्ग जस्ता महँगा र दीर्घकालीन परियोजनाहरूको चित्र आउँछ। यस्ता परियोजनाहरू विकासका प्रतीक हुन् भन्ने सोच समाजमा गहिरो रूपमा बसेको छ। तर वास्तविकता के हो भने देश विकास ठूला परियोजनाबाट मात्र सम्भव हुँदैन। साँचो र दिगो विकास त साना–साना उद्यमशीलताबाट सुरु हुन्छ, जुन प्रत्यक्ष रूपमा जनजीवनसँग जोडिएको हुन्छ।

नेपालजस्तो विकासोन्मुख मुलुकमा साना उद्यमशीलताको भूमिका अझै महत्वपूर्ण छ। यहाँको भूगोल, आर्थिक अवस्था, जनसंख्या संरचना र सामाजिक परिवेश हेर्दा ठूला परियोजनाले सीमित वर्ग र क्षेत्रमा मात्र असर पार्ने गरेको देखिन्छ। तर साना उद्यमशीलताले गाउँदेखि शहरसम्म, धनीदेखि गरिबसम्म, शिक्षितदेखि अर्धशिक्षितसम्म सबैलाई समेट्न सक्छ। यही कारणले आजको आवश्यकता ठूला योजनाभन्दा पनि साना उद्यमशीलतामा सजिलो पहुँच, सरल प्रक्रिया र व्यवहारिक सहयोग ल्याउनु हो।

नेपालको जनसंख्याको ठूलो हिस्सा युवाहरूले ओगटेका छन्। हरेक वर्ष हजारौँ युवा श्रम बजारमा प्रवेश गर्छन्। तर सबैलाई सरकारी जागिर वा ठूला संस्थामा रोजगारी उपलब्ध गराउनु सम्भव छैन। यही अवस्थामा साना उद्यमशीलता युवाका लागि रोजगारी मात्र होइन, आत्मनिर्भरता र आत्मसम्मानको बाटो पनि हो। तर दुर्भाग्यवश, साना उद्यम सुरु गर्न चाहने युवाहरू अनेकौँ अवरोधसँग जुध्न बाध्य छन् ।जटिल कानुनी प्रक्रिया, बैंकबाट ऋण पाउन कठिनाइ, धितोको समस्या, तालिम र परामर्शको अभाव, बजारसम्म पहुँच नहुनु आदि।

सरकारले देश विकासका नाममा अर्बौँ रुपैयाँका परियोजनामा बजेट विनियोजन गर्छ, तर साना उद्यमशीलताका लागि छुट्याइएको बजेट न्यून हुन्छ वा कागजमै सीमित रहन्छ। साना उद्यमशीलताका कार्यक्रमहरू भए पनि ती व्यवहारिक भन्दा औपचारिक बढी हुन्छन्। फाराम भर्नेदेखि स्वीकृति पाउनसम्मको प्रक्रिया यति जटिल हुन्छ कि धेरै उद्यमीहरू सुरुमै निराश हुन्छन्। त्यसैले आजको आवश्यकता भनेको नीति र कार्यक्रमलाई कागजबाट झारेर व्यवहारमा उतार्नु हो।

ग्रामीण नेपालमा अझै पनि परम्परागत सीप, कला र पेशा जीवित छन् ।टेलरिङ, कुम्हार, लोहार, सुनचाँदी व्यवसाय, कृषि, पशुपालन, घरेलु उद्योग, हस्तकला आदि। यी साना उद्यमहरूलाई आधुनिक प्रविधि, तालिम, वित्तीय सहयोग र बजारसँग जोड्न सकियो भने गाउँमै रोजगारी सिर्जना हुन सक्छ। यसले शहरतर्फको अनियन्त्रित बसाइँसराइ रोक्न सहयोग गर्छ र स्थानीय अर्थतन्त्र बलियो बनाउँछ। देश विकासको आधार स्थानीय विकास नै हो भन्ने कुरा यसले स्पष्ट पार्छ।

साना उद्यमशीलताको अर्को ठूलो विशेषता भनेको यसको लचिलोपन हो। ठूला परियोजना असफल हुँदा राज्यलाई ठूलो आर्थिक नोक्सानी हुन्छ, तर साना उद्यमहरूमा जोखिम बाँडिएको हुन्छ। हजारौँ साना उद्यम सफल भए भने समग्र अर्थतन्त्र मजबुत हुन्छ। साना उद्यमहरूले कर राजस्व बढाउँछन्, रोजगारी सिर्जना गर्छन्, आय वितरणलाई सन्तुलित बनाउँछन् र समाजमा उद्यमशील संस्कार विकास गर्छन्।

तर साना उद्यमशीलता प्रवर्द्धनका लागि केवल भाषण र नाराले पुग्दैन। आवश्यक छ।सरल र स्पष्ट नीति, एकद्वार प्रणाली, बिना धितो सहुलियत ऋण, व्यवसायिक तालिम, बजार पहुँच, प्रविधि सहयोग र निरन्तर अनुगमन। बैंक तथा वित्तीय संस्थाले साना उद्यमीलाई जोखिमको रूपमा होइन, सम्भावनाको रूपमा हेर्नुपर्छ। सरकारले पनि अनुदानभन्दा बढी सहजीकरणमा ध्यान दिनुपर्छ।

आज धेरै युवा वैदेशिक रोजगारीलाई बाध्यताको विकल्प बनाइरहेका छन्। यदि यही युवा शक्तिलाई स्वदेशमै साना उद्यमशीलतामा जोड्न सकियो भने देशको आर्थिक रुपान्तरण सम्भव छ। विदेशबाट आएको रेमिट्यान्सले तत्काल राहत त दिन्छ, तर दीर्घकालीन विकासका लागि स्वदेशमै उत्पादन र रोजगारी अनिवार्य छ। साना उद्यमशीलता नै यसका लागि सबैभन्दा उपयुक्त माध्यम हो।

अन्त्यमा भन्नुपर्दा, देश विकास ठूला–ठूला परियोजनाबाट मात्र हुँदैन। वास्तविक विकास त साना -साना उद्यमशीलताबाट सुरु हुन्छ। जब गाउँको एक युवा आफ्नै सीपमा आधारित सानो व्यवसाय सुरु गर्छ, जब एक महिला आत्मनिर्भर बन्छिन्, जब स्थानीय उत्पादनले बजार पाउँछ, तब देशको आधार बलियो हुन्छ। त्यसैले आजको सबैभन्दा ठूलो खाँचो भनेको ठूला योजनाको मोह त्यागेर साना उद्यमशीलतामा सजिलो पहुँच, सरल प्रक्रिया र व्यवहारिक सहयोग ल्याउनु हो। यही बाटो नै दिगो, समावेशी र आत्मनिर्भर नेपालको आधार बन्न सक्छ।
लेखक
अध्यक्ष
राज कर्की
परम्परागत सिपमा आधारित सञ्जाल
राष्ट्रिय युवा परिषद्
युवा तथा खेलकुद मन्त्रालय, नेपाल सरकार