हाम्रो हेल्थ: नेपालमा विद्यार्थी स्वास्थ्य डिजिटाइजेशनको अगुवाई

सन् २०२२ मा स्थापना भएको हाम्रो हेल्थ (HH) ले नेपालको शिक्षा क्षेत्रमा लामो समयदेखि बेवास्ता हुँदै आएको एउटा महत्वपूर्ण समस्या समाधान गर्ने उद्देश्य राख्यो — विद्यालयहरूमा अपर्याप्त पूर्वप्रतिरोधात्मक तथा स्थलमै उपलब्ध स्वास्थ्य सेवाको कमी। धेरैजसो विद्यालयमा स्वास्थ्य व्यवसायी, स्वास्थ्य कक्ष (इन्फर्मरी) वा भरपर्दो प्राथमिक उपचार प्रणाली थिएनन्। नतिजा स्वरूप हजारौँ बालबालिका दैनिक रूपमा रोकथाम गर्न सकिने स्वास्थ्य जोखिममा पर्थे।

विद्यालयहरूमा ठूलो संख्यामा विद्यार्थी हुने भएकाले स्वास्थ्य सेवा समूहगत रूपमा उपलब्ध गराए खर्च घटाउन सकिने र विद्यालय स्वास्थ्यलाई दीर्घकालीन रूपमा दिगो बनाउन सकिने बुझाइ HH ले पायो। त्यसयता, योग्य नर्स नियुक्त गरेर विद्यालयमा इन्फर्मरी स्थापना गर्ने काम सुरु गरियो, जसले तत्कालीन र पूर्वप्रतिरोधात्मक उपचार सुनिश्चित गर्‍यो।

सन् २०२३ सम्म पुग्दा HH ले २० भन्दा बढी विद्यालयमा नर्सिङ सेवा र इन्फर्मरी सञ्चालन गरिसकेको थियो। तर, अर्को चुनौती देखापर्‍यो — स्वास्थ्य विवरण व्यवस्थापन। विद्यालयका नर्सहरूले विद्यार्थीको स्वास्थ्यसम्बन्धी गतिविधि मनोयोगका साथ अभिलेख राख्दै आएका थिए, तर सबै कागजमा मात्रै लेखिने हुँदा ती अभिलेख टुक्राटाक्री हुने, सजिलै हराउने र दीर्घकालीन प्रयोगका लागि अनुपयुक्त हुने गर्थे।

यसलाई समाधान गर्न, हाम्रो हेल्थले सुरक्षित, भरपर्दो, र प्रविधि-आधारित विद्यार्थी स्वास्थ्य रेकर्डिङ प्रणाली बनाउन सुरु गर्‍यो, जसमा विद्यालय नर्सहरूलाई केन्द्रमा राखियो। यसको नतिजा स्वरूप विद्यार्थीहरूको डिजिटल स्वास्थ्य प्रोफाइल तयार भयो— विद्यालयमा भएका हरेक स्वास्थ्यसम्बन्धी क्रियाकलाप समेट्ने दीर्घकालीन र व्यवस्थित अभिलेख।

यी प्रोफाइलहरूले विभिन्न प्रकारका जानकारी समेट्छन्:

सरकारले सञ्चालन गर्ने खोप, आयरन र भिटामिन वितरण, र कीरा मार्ने (डिवर्मिङ) कार्यक्रमहरू।

विद्यालयमै हुने निजी क्षेत्रका स्वास्थ्य परीक्षणहरू।

विद्यालय नर्सहरूले दिने प्राथमिक उपचार तथा तत्कालीन स्वास्थ्य सेवा।

अहिलेसम्म हाम्रो हेल्थले काठमाडौं उपत्यकाका ४५ भन्दा बढी विद्यालयसँग काम गर्दै २२,००० भन्दा बढी विद्यार्थीको डिजिटल स्वास्थ्य प्रोफाइल तयार गरेको छ र ५८,००० भन्दा बढी स्वास्थ्य अभिलेख बिन्दुहरू सुरक्षित रूपमा डिजिटलाइज गरेको छ।

ठूलो प्रभावका लागि साझेदारी निर्माण

हाम्रो हेल्थ विद्यालयहरूमा मात्र सीमित छैन; यसले स्थानीय सरकार र गैर–नाफामुखी संस्थासँग पनि साझेदारी गर्दै आफ्नो प्रभाव विस्तार गरिरहेको छ।

टोखा नगरपालिकामा HH ले वार्षिक “उप–मेयरसँग बालबालिका” कार्यक्रममा सरकारसँग सहकार्य गर्दै विद्यार्थीहरूको स्वास्थ्य परीक्षण गरिरहेको छ। आ.व. २०८१/८२ देखि नगरपालिकाले सामुदायिक विद्यालयका सबै विद्यार्थीहरूको स्वास्थ्य विवरण HH को प्लेटफर्ममार्फत सफलतापूर्वक डिजिटलाइज गरेको छ।

यस्तै, HH ले काठमाडौँ इन्स्टिच्युट अफ चाइल्ड हेल्थ (KIOCH) सँग साझेदारी गर्दै बूढानीलकण्ठ नगरपालिकाका विद्यार्थीहरूको स्वास्थ्य अभिलेख डिजिटलाइज गर्ने काम पनि गरिरहेको छ।

हाम्रो हेल्थका संस्थापक डा. प्रशान्त भट्टarai यस पहलको महत्त्वबारे भन्छन्:

“सरकारको ‘एक विद्यालय, एक नर्स’ नीति, मध्याह्न भोजन, खोप, डिवर्मिङ, आयरन/भिटामिन वितरण जस्ता कार्यक्रमहरू बढ्दै गएका बेला विद्यार्थी स्वास्थ्यको व्यवस्थित डाटाबेस नहुनुले सरकारले वास्तविक समयमा तथ्याङ्क पाउन सक्दैन। यसले तथ्य–आधारित नीति निर्माण र बजेट विनियोजनमा समस्या ल्याउँछ। डिजिटल पूर्वाधार अब वैकल्पिक होइन—अनिवार्य हो। हाम्रा काममार्फत हामी विद्यार्थी, अभिभावक, विद्यालय र नगरपालिकालाई तथ्य–आधारित निर्णय लिन सहयोग गर्ने बलियो विद्यार्थी स्वास्थ्य डाटाबेस बनाइरहेका छौँ।”

KIST मेडिकल कलेजबाट एमबीबीएस सकेका डा. भट्टarai ले विद्यार्थी स्वास्थ्य क्षेत्रमा देखिएको यो ठूलो खाडल प्रारम्भमै देखेका थिए र त्यसपछि नै विद्यालय स्वास्थ्यलाई व्यवस्थित, प्रविधि–मैत्री र प्रभावकारी बनाउन आफ्नो जीवन समर्पण गरेका छन्।

टोखा नगरपालिकामा विद्यार्थी स्वास्थ्य डिजिटलाइजेशनको विस्तार

सन् २०२४ मा हाम्रो हेल्थले टोखा नगरपालिकाका ७,००० भन्दा बढी सामुदायिक विद्यालयका विद्यार्थीहरूको स्वास्थ्य विवरण डिजिटलाइज गर्‍यो। अब, HH ले टोखाका निजी विद्यालयहरूमा समेत आधारभूत विद्यार्थी स्वास्थ्य डिजिटलाइजेशन निःशुल्क रूपमा उपलब्ध गराउने प्रतिबद्धता जनाएको छ।

यसको स्पष्ट दृष्टि छ: विद्यार्थी स्वास्थ्य प्रणालीलाई पूर्ण रूपमा एकीकृत बनाउने, जसले नगरपालिकालाई वास्तविक समयमा सार्वजनिक स्वास्थ्य निगरानी गर्न, तुरुन्तै चुनौती पहिचान गर्न, र बालबालिकाको स्वास्थ्य सुरक्षाका लागि समयमै उचित कदम चाल्न सक्षम बनाउने।

हाम्रो हेल्थ आज नेपालको विद्यार्थी स्वास्थ्य सेवा, प्रविधि, र शिक्षा बीचको पुल बनेर बालबालिकाको उज्ज्वल र स्वस्थ भविष्य निर्माण गर्दै स्वास्थ्य सेवामा रूपान्तरणको अग्रपङ्क्तिमा उभिएको छ !
श्रोत : वातावरण अर्याल